Bolo bɔli baaara la k’a sababu kε kɔrɔ ye : Bin bε wariko kεcogo la

Gɔfεrεnaman baara kεcogo kɔlɔsili cakεda la, lajεba min daminεna pansiyɔnko gεlεyaw kan Mali kɔnɔ, minisiriɲεmɔgɔ D^r Sogεli Kokala Mayiga y’o nun donni ɲεmɔgɔya kε kunun alamisa nowanburukalo tile 2 san 2023. Tile fila lajε don. Mɔgɔ minnu bolo bɔra baara la k’a sababu kε kɔrɔ ye, n’a bε fɔ u ma tubabukan na « ereteretew », a labεnna olu ka faraɲɔgɔnkantɔnba fila fε, n’o ye (Fnar) ani (Conari) ye.

Nin lajεba fɔlɔ in senfε, bolo bɔlenw, hadamadenya lakananjεkuluw, baara minnu ɲεna u bolo ani don nata ko bolodataw, u bεna kuma olu kan. Seko ani dεsεko minnu bε pansiyɔnko kɔnɔ, kuma bεna kε olu fana kan, walasa sɔnja min bε pansiyɔntalaw la, nɔgɔya ka se ka don o la. Sariya ye wajibi minnu dantigε pansiyɔnko yεrε la, kumaɲɔgɔnyaw bεna kε o fana kan. O b’a to fiɲε minnu bε baara kɔnɔ, furakεcogo ka sɔrɔ u la ka kεɲε ni sariya ka dantigεcogo ye.

« Fnar » ɲεmɔgɔba Seyidu Mɔzɔn Tarawele ye ɲεfɔli dɔ kε. A ko hakilijakabɔw kun ye gεlεyaw ka se ka dantigε, k’u furakεcogo fana dantigε, baarakεla kɔrɔ an’a lakananbaa cε. A y’a ɲinin jama fε, fεn o fεn bε u kun an’u kan cε, u k’a fɔ, hakilila falenw ka k’u kan.

Seyidu Mɔzɔn ka fɔ la, jεn kεra ni sariya n° 2018-053 min ye n’a tara zuwεnkalo tile 11 san 2018 pansiyɔnko kan, o de nana ni sɔnja ye gɔfεrεnaman ani sigidaw tɔgɔla baarakεla kɔrɔw la. A labanna, nafa minnu kofɔlen don pansiyɔnko sariya kura kɔnɔ, o tε se baarakεla kɔrɔw ma, minnu bolo bɔra baara la san 2019 zanwuyekalo la. Wa o sariya in de ye pansiyɔntala kε kulu suguya fila ye, minnu ma minε kelen ye nafako la.

Nin gεlεyaw n’u ta bεε, Seyidu Mɔzɔn Tarawele da sera ɲεtaakow ma pansiyɔnko la ka ɲεsin baarakεla bolo bɔlenw ma pansiyɔnko sariya kɔnɔ ani u n’u lakananbaa cε. Sabula pansiyɔntala dɔw b’u ka pansiyɔn sɔrɔ wari cili la u ma u ka nimɔrɔw la, pansiyɔn dɔw bε sara bankiw fε, mɔgɔ bolo bɔlen hakε jate bε to ka minε waati ni waati. A y’a jira ko ɲεtaako dɔw fana ye musaka dɔ binni ye ka bɔ pansiyɔn kan, pansiyɔn jate bɔcogo san duuru labanw kɔnɔ, san hakε min ka kan ka kε bilankɔrɔ sarali la lakananbaa ye ani gɔfεrεnaman kεli ka dɔ fara a niyɔtrɔ sarata kan ; o bɔra 8% na ka se 13% ma. Bolo bɔli baara la, o waati bε daminε san 55 la k’a sɔrɔ yεlεma ma don a ka AMO la. O ɲεsinnen don gɔεrεnaman ani sigidaw baarakεla kɔrɔ bεε ma.

Minisiriɲεmɔgɔ ye jigisigikuma fɔ. A y’a jira ko mɔgɔ bolo bɔlen tεna sigi kulu suguya fila ye an ka jamana kɔnɔ. Gɔfεrεnaman ye cεsiri min kε ni yεlεma ɲuman donni ye pansiyɔnko la walasa u ka se k’u ka ɲεnamaya kε nɔgɔya la baara bilalen kɔfε, a ye hakililajigin k’o la. 20% farala pansiyɔn kan ; n’o ye 5% ye san o san. O b’a jira ko gɔfεrεnaman ye sefawari miliyari 1,7 min taa o kow dafε, o yεlεnna ka se fo 10,4 ma san 2015. O ye 606% faralen y’a kan san 8 kuntaala kɔnɔ.

D^r Sogεli Kokala mayiga y’a jira, ko INPS ye jate minnu sεmεntiya, kabini san 2016, bin bε ka kɔlɔsi pansiyɔnko la k’a sababu kε wari sarata hakε cayali ye san o san. O bin jatera k’a daminε san 2015 la ka se san 2023 ɔkutɔburukalo ma, ka kε miliyari 51,8 ye. O sɔrɔla pansiyɔn sarata hakε cayali fε ka taa a fε, ka sagon niyɔrɔdita hakε kan pansiyɔntalaw fε. San 2016 y’a sɔrɔ niyɔrɔdila 4,6 tun bε yen bolo bɔlen kelen kama ; san 2019 o jiginna ka kε 3 ye bolo bɔlen kelen kama.

Mohamεdi JAWARA